Kanał Elbląski


Kanał Elbląski  » Informacje

Kanał Elbląski jest unikalnym systemem wodnym na skalę światową, scalającym kilka jezior z Zalewem Wiślanym, niezwykłym ze względu na zespół pięciu pochylni szynowych, które umożliwiają pokonanie 100 metrowej różnicy poziomów wody. System łączy jezioro Drużno z Drwęcą oraz z jeziorem Jeziorak. Z jeziora Drużno poprzez rzekę Elbląg z Zalewem Wiślanym, a także poprzez Kanał Jagielloński, Nogat i Wisłę prowadzi do morza Bałtyckiego, lub poprzez międzynarodową drogę wodną E70 prowadzi dalej do Antwerpii lub Amsterdamu. Kilometraż szlaku mierzony jest od Miłomłyna do jeziora Drużno, do Starych Jabłonek, oraz Zalewa i Iławy. Całkowita długość Kanału Elbląskiego łączącego jezioro Szeląg oraz Drużno wynosi ok. 83 km, z czego ok. 44 km przypada na sztuczne kanały, a 39 km stanowią jeziora. Wraz z odgałęzieniami długość całej odnogi Kanału Elbląskiego wynosi ok. 152 km, szlak Kanału Elbląskiego prowadzi poprzez dwie krainy Żuławy Wiślane oraz Pojezierze Iławskie.

Część wodnego szlaku od śluzy Miłomłyn do Jeziora Drwęckiego nosiła pierwotnie nazwę Kanału Warmińskiego (obowiązująca nazwa to Kanał Elbląski). Z kolei 14,5 km odgałęzienie z Miłomłyna do jeziora Jeziorak nazywa się Kanałem Iławskim. Kanał Bartnicki (Ducki) łączy jezioro Ruda Woda (Duckie) z jeziorem Bartążek.

Myśl o budowie kanału celem skrócenia drogi do portów Bałtyku towarzyszyła mieszkańcom tych terenów już od czasów średniowiecza. Przewóz towarów, zwłaszcza drewna drogą wodną bezpośrednio na wybrzeże znacznie przyśpieszyłby czas i ograniczył koszty transportu. Pierwszy krok w tym kierunku podjęto już w XIV wieku budując kanał Dobrzycki łączący jezioro Ewingi z jeziorem Jeziorak. Pomysł przedłużenia kanału Dobrzyckiego do morza wielokrotnie powracał, jednak zwykle na przeszkodzie stawały dwa problemy finansowy i techniczny ( jak pokonać 100 metrowej różnicy poziomów wód), realizacji doczekał się dopiero w XIX wieku. W 1825 r. Elbląscy posłowie przedstawili pomysł stworzenia komunikacji wodnej na posiedzeniu Pruskiego Parlamentu, ostatecznie decyzja o budowie Kanału Elbląskiego zapadła w 1937 r. na dworze króla Prus Wschodnich Fryderyka Wilhelma III. Budowa choć kosztowna, ważna była z punktu widzenia ekonomii całego państwa. Zaprojektowanie kanału zlecono w 1837 r. inżynierowi Gergowi Jacobowi Steenke, z którym współpracowali inni świetni fachowcy min. Carl Lanze, jeden ze współtwórców Kanału Sueskiego. Projektancie trudzili się nad projektem 7 lat. W tym czasie odbyli kilka podróży min. do Kanady, Belgi oraz Holandii, celem zapoznania się z tamtejszym sposobem budowy podobnych rozwiązań. Problemem było pokonanie około 100 metrowej różnicy poziomów wód na odcinku 10 km między jeziorami Drużno oraz Piniewo. By ją zniwelować Steenke zaplanował na trasie kanału wybudowanie 32 śluz. Pierwsze pracę rozpoczęły się w 1844 roku. Kilka lat później, gdy na odcinku stanęły pierwsze śluzy Steenke wyjechał do New Jersey w USA, by zapoznać się z rozwiązaniami zastosowanymi przy Kanale Morissa. Amerykańska budowla zainspirowała go do wprowadzenia w miejsce śluz rewolucyjnego rozwiązania – pochylni, dzięki któremu statek na specjalnej platformie poruszającej się po torach pokonuje wzniesienia. Cały mechanizm oparty jest na systemie cęgieł i kołowrotów napędzanych kołami wodnymi, zasilanymi wodą z górnego poziomu pochylni.

Po powrocie do kraju inżynier opracował model pochylni i zastosował je w praktyce, tworząc urządzenia w Buczyńcu, Kątach, Jeleniach oraz Oleśnicy. Ich budowa została ukończona w 1860 r. Pierwszy statek przepłynął kanałem 31 sierpnia 1860 roku na odcinku Ostróda  - Miłomłyn. Prace trwały dalej a oficjalnie kanał oddano do żeglugi wiosną 1862 roku.  W latach 1872 - 1876 na odcinku Ostróda - Miłomłyn wybudowano trzy śluzy: Miłomłyn, Zielona oraz Mała Ruś.

Ostatnia pochylnia Całuny Nowe powstała w latach 1874 – 1881 w miejscu wcześniejszych śluz komorowych, zastosowano w niej także inny napęd, zamiast koła wodnego użyto znacznie wydajniejszej turbiny wodnej. Cały skomplikowany system Kanału Elbląskiego działa jedynie dzięki siłom natury, wykorzystując różnice poziomów wody pomiędzy kolejnymi etapami przeprawy.

Równolegle z budową Kanału Elbląskiego rozwój kolei spowodował że w momencie ukończenia nie posiadał on pierwotnego znaczenia gospodarczego, mimo tego w latach 60 XIX wieku przepływało nim od 12 do 20 statków dziennie. Później stopniowo wycofywano się ze spławiania towarów tą drogą, a w latach 30 XX wieku był już praktycznie wykorzystywany w celach turystycznych. Obecnie Kanał Elbląski przeżywa prawdziwy renesans, stał się jednym z najciekawszych zabytków techniki o randze światowej. Zabytkowe urządzenia hydrotechniczne, przepiękne krajobrazy oraz miejscowości z obiektami historycznymi na szlaku czynią z niego wyjątkową atrakcję turystyczną.


Kanał Elbląski  » Galeria